AFP آلفا فیتو پروتئین، پروتئین تولید شده توسط کیسه زرده جنینی،مجاری گوارشی جنینی و درنهایت توسط کبد جنین میباشد . سطح این پروتئین در سرم جنین تا پایان 3 ماهه اول بارداری افزایش دارد و بعد از آن شروع به کاهش میکند. در این مدت چون جنین این پروتئین را در ادرار خود دفع میکند بنابراین سطح آلفا فیتو پروتئین مایع آمنیوتیک بازتابی از سطح این پروتئین در سرم نوزاد میباشد.بعد از تولد میزان آن در خون کم میشود. این پروتئین در دوران جنینی به رسپتورهای استرادیول متصل میشود. از این پروتئین و اندازه گیری سطح آن در سرم مادر و یا مایع آمنیوتیک در دوران بارداری برای تعیین ریسک ابتلای فرزند به سندرم داون وسایر ناهنجاری های جنینی استفاده میشود. میزان این پروتئین در افرادی با نوع خاصی از سرطان سلولهای کبدی به نام هپاتو سلولار کارسینوما و نیز در سرطان هایی بامنشاء جنینی مانند سرطان بیضه بالا میرود. بنابر این این تست برای بررسی افراد مظنون به سرطان کبد و بیضه جهت کمک به تشخیص و نیز پس از تشخیص برای بررسی پاسخ به درمان انجام میشود. همچنین این تست در افراد مبتلا به هپاتیت مزمن و سیروز کبدی به منظور تشخیص سریع سرطان کبد در مراحل اولیه انجام میشود.

بنابراین طبق مطالب بالا نمونه های مورد استفاده در این تست شامل سرم و مایع آمنیوتیک میباشد.

اندازه گیریAFP:

متد استاندارد در اندازه گیری AFP متدهایی است که میزان این پروتئین را به صورت کمی اندازه گیری میکنند ولی در عین حال در کنار این متدها تستهایی نیز وجود دارند که با قیمت ارزانتر و مناسبتر به بررسی کیفی این پروتئین میپردازند و تنها در شرایط خاصی انجام میشوند.

اندازه گیری این پروتئین روی سرم مادری معمولا در 3 ماهه دوم بارداری در هفته های 16-14 انجام میشود. مقادیر بالای این پروتئین در سرم مادری میتواند در شرایطی مانند حاملگی های چندتایی و همچنین برخی از اختلالات جنینی تحت عنوان اختلالات لوله های عصبی جنینی مانند spina bifida و انسفالی و ناهنجاری دیواره روده دیده میشود. کاهش میزان این پروتئین در سرم مادر نیز در شرایطی مانند تریزومی 21 و 18 دیده میشود. در افراد دیابتی نیز سطح این پروتئین کمتر میباشد. افراد با سطح غیر نرمال این پروتئین توسط سایر تستها مورد بررسی قرار میگیرند. در مادران باردار معمولا AFP همراه با سایر تستهای غربالگری در یکی از 2 الگوی زیر مورد بررسی قرار میگیرند

1- تستهای سه گانه: شامل AFP , hCG, Estriol

2-تستهای 4 گانه:شامل AFP, hCG, Estriol, inhibin

همانطور که در مطالب قبلی نیز ذکر گردید AFP به عنوان یک تومور مارکر در کمک به تشخیص سرطان کبد و بیضه و همچنین در بررسی بیماران مبتلا به هپاتیت مزمن و سیروز کبدی کاربرد دارد. همچنین بعد از تشخیص سرطان به منظور کنترل پاسخ به درمان سطح این پروتئین در سرم فرد اندازه گیری میشود. کاهش سطح بیانگر پاسخ به درمان است. معمولا در اوایل دوره شیمی درمانی سطح این پروتئین ابتدا افزایش و سپس کاهش میابد این افزایش به دلیل رشد تومور نمیباشد بلکه به دلیل مرگ سلولهای سرطانی و آزاد سازی این پروتئین میباشد.

AFP-L3 ایزوفرمی از AFP میباشد که به اگلوتینین Lens culinaris متصل شده و در بررسی اولیه  میزان تهاجم تومور در سرطان کبد مارکر بسیار مفیدی میباشد.

همچنین AFP اغلب به همراه hCG به عنوان تومور مارکر در بررسی سرطان بیضه و تخمدان کاربرد دارد.

تفسیر نتایج AFP:

مقادیر افزایش یافته در سرم مادری ناشی از مشکلات زیر میباشد:

1-مشکلی در جنین

2- مشکلی در جفت

3- تومور کبد یا تخمدان در مادر

4- افزایش نرمال در جنین و یا در مادر( برخی از افراد به صورت طبیعی سطح بالاتری از این پروتئین را نسبت به سایرین دارند.)

مقادیر افزایش یافته در مایع آمنیوتیک:

1- دفع طبیعی این ماده توسط جنین به داخل ادرارش

2-open neural tube defect

3-open abdominal wall defect

تومورهایی که باعث افزایش میزان این پروتئین میشوند شامل تومور کیسه زرده، نوروبلاستوما، هپاتوبلاستوما و هپاتوسلولار کارسینوما میباشد.