بررسی مایع منی Semen analysis

Semen یا همان مایع منی مایعی سفید-شیری میباشد که حاوی سلولهای جنسی فرد مذکر ( Male) به نام اسپرم میباشد. اسپرم همانگونه که ذکر شد سلولهای جنسی مرد بوده که دارای یک سر و یک دم بوده و در سر خود یک نسخه از هر کروموزوم انسانی را داشته و بنا بر این حامل اطلاعات ژنتیکی جنس مذکر میباشند این سلولها در طی عمل لقاح با استفاده از دم خود حرکت نموده و خود را به سلول جنسی ماده میرساند. آزمایش بررسی مایع منی با عنوان اسپرموگرام یکی از آزمایشهای بسیار رایج در آزمایشگاه های تشخیص طبی میباشد. این تست غالبا در زوجهایی که با مشکلات نازایی مواجه هستند به منظور بررسی وضعیت سلامت مرد انجام میشود و نیز گاها در مردانی که عمل وازکتومی انجام داده اند به منظور بررسی موفقیت این عمل این تست درخواست میشود. به طور معمول پارامترهایی که روی semen اندازه گیری و بررسی میشود شامل موارد زیر میباشند:

1- حجم (Volum )

2- زمان سیالیت ( Liquation time)

3- درصد حرکت و همچنین ثبت درصد حرکت تند و کند به طور مجزا

4- غلظت ( Consistency )

5- درصد اسپرم های نرمال از نظر شکل و بلوغ

6- PH

7- ثبت تعداد گلبولهای سفید و سلولهای اپی تلیال و همچنین تعداد گلبولهای قرمز

8- تعداد

 

همانطور که واضح است مایع منی لازم است هم از نظر ماکروسکوپی و هم از نظر میکروسکوپی مورد بررسی قرار گیرد.

 

به  منظور دستیابی به بهترین و ارزشمندترین نتایج در این تست لازم است مایع منی در همان محل آزمایشگاه جمع آوری شود و در غیر این صورت لازم است که ظرف حداکثر 30-20 دقیقه به آزمایشگاه و در همان دمای طبیعی محیط ارسال شود. در آزمایشگاه این مایع به مدت 30 دقیقه در دمای 37 درجه سانتیگراد قرار داده شده و پس از ان حتما در پاپان 30 دقیقه لازم است ابتدا میزان حرکت، بررسی مورفولوژی و تعداد سلولهای سفید و اپی تلیال با گرفتن یک لام مستقیم انجام شده و سپس حجم و PH نیز ثبت شود. به منظور شمارش نیز میتوان از نمونه رقت 20/1 تهیه کرده و با استفاده از لام نئوبائر در خانه های مربوط به WBC شمارش نموده و در عدد 200000 که طبق فورمول زیر به دست میاید ضرب میشود. تعداد به دست آمده بر حسب تعداد در هر میلی لیتر گزارش میشود.

 

تعداد شمارش شده x ضریب رقت ( 20 ) x 10 x ضریب تبدیل به میلی لیتر ( 1000)

 

تفسیر نتایج: معمولا حجم استاندارد بین 6-2 سی سی بوده که بر اساس آن میتوان به نتایج ارزشمندی دست یافت. از نظر تعداد معمولا تعداد زیر 20000000 دلیل بر ناتوانی مرد در بارور نمودن میباشد همچنین از نظر حرکت میزان حرکت بالای 50٪ و مرفولوژی نرمال در حد 60٪ با بالا مطلوب میباشد.

 

سایر تستهایی که میتوان بر روی مایع منی انجام داد نیز شامل

1- تست بررسی Sperm antibody در صورت غیر نرمال بودن نتایج

2-تست بررسی عملکرد اسپرم

3-تست Cryosurvival به منظور بررسی میازن دوام اسپرم در ذخیره طولانی مدت

4- Sperm viability test: به منظور بررسی میزان حیات اسپرم در مواردی که میزان اسپرم های زنده و متحرک بسیار کم باشند.

ترپل تست ( Triple Test)

یکی از نگرانیهای عمده در دوران بارداری بی اطلاعی از وضعیت سلامت جنین در حین دوره ۹ ماهه بارداری میباشد که به کمک مراقبتهای دوران بارداری و انجام تستهای مورد نیاز تلاش برای به حد اقل رساندن این نگرانیها شده است. از جمله برای بررسی وضعیت جنین از نظر ابتلا به ناهنجاری های کروموزومی تستهایی وجود دارد که در ۳ ماهه اول و دوم بارداری انجام میشود و ریسک ابتلا جنین را به اینگونه ناهنجاریها مشخص میکند که البته ماهیت تستها در سه ماهه اول و دوم بارداری متفاوت میباشد. این مطلب به بررسی تست تریپل Triple Test که در دوران 3 ماهه دوم بارداری انجام میشود میپردازد.

Triple Test:

تریپل تست یک تست ترکیبی از اندازه گیری 3 هورمون مهم تولید شده در این دوران میباشد که در هفته 20-15 حاملگی بنا به درخواست پزشک انجام شده و ریسک ابتلا جنین را به تریزومی 21و 18 و ناهنجاریهای لوله جنینی از جمله انسفالوپاتی را به طور آماری اندازه گیری میکند. برای تفسیر بهتر نتایج تست علاوه بر اندازه گیری پارامترهای 3 گانه نیاز به دانستن سن مادر، وزن مادر هنگام نمونه گیری و ناراحتیهای بالینی مادر از جمله دیابت میباشد.

مارکرهای مورد اندازه گیری در تریپل تست:

1- الفا فیتو پروتئین AFP: این هورمون توسط کبد جنین تولید شده و از طریق جفت وارد خون مادر میشود همچنین این هورمون وارد مایع امنیوتیک نیز میشود. میزان این هورمون تا هفته 12 حاملگی افزایش یافته و پس از آن شروع به کاهش تدریجی تا هنگام تولد مینماید.

2- B-Hcg: این هورمون مهمترین هورمون تولید شده در هنگام بارداری میباشد که توسط جفت ترشح شده و وارد خون مادر میگردد. این هورمون کمک به ترشح پروژسترون منماید و باعث حفظ جنین میگردد. میزان این هورمون در 3 ماهه اول بارداری افزایش یافته و پس از آن شروع به کاهش تدریجی نموده به طوریکه در هنگام تولد میزان این هورمون کمتر از 10% میباشد.

3- استریول آزاد Free Estriol: استریول نیز یکی از انواع استروژنها بوده که توسط کبد و غده آدرنال جنین و جفت تولید شده و وارد خون مادر میگردد. میزان این هورمون در حدود هفته 8 افزایش یافته و بعد از آن تا موقع تولد به تدیج افزایش میابد.

* اخیرا نیز به مجموع فاکتورهای فوق فاکتور جدیدی به نام Inhibin A اضافه شده است که باعث افزایش حساسیت و دقت تست میشود و تحت عنوان Quad Screen درخواست میشود. Inhibin A یک پروتئین دیمر تولید شده توسط جفت میباشد که در هفته 17-14 کاهش یافته و بعد از آن مجددا افزایش میابد.

تغییرات فاکتورهای ترپل تست در ناهنجاریها:

1- در تریزومی 21 ( سندرم داون ): در این اختلال میزان AFP و Free Estriol کاهش یافته و در مقابل میزان Hcgو Inhibin A افزایش میابد.

2- تریزومی 18: در این اختلال میزان Hcg و Free estriol کاهش یافته و میزان AFP متغیر میباشد.

3- اختلال نقص لوله های عصبی باز: در این مورد نیز میزان AFP افزایش قابل توجهی پیدا میکند.

تفسیر نتایج: نتایج تست همانطور که گفته شد با توجه به وضعیت بالینی مادر، سن دقیق بارداری، وزن مادر در هنگام نمونه گیری، تفسیر میشود. باید توجه شود که در صورت وارد نمودن اطلاعات غلط نتایج نادرستی نیز حاصل میشود. در نهایت بر اساس نتایج تست و اطلاعات وارد شده نموداری رسم میشود که بر اساس این نمودار فرد در محدوده نرمال بر اساس سن و یا خارج از این محدوده قرار میگیرد. افزایش ریسک بر اساس این نمودار به معنای ابتلای قطعی جنین به ناهنجاری نمیباشد بلکه تنها از نظر آماری در بین افراد با ریسک بالا قرار میگیرند و لازم است که به منظور تعیین دقیق ابتلای جنین به ناهنجاری تستهای تکمیل تری مانند آمنیوسنتز و تجزیه کروموزومی قرار انجام گردد.

لازم به ذکر است که این تست در تمام آزمایشگاه های تشخیص طبی ایران در زمانی کوتاه و با هزینه کم بر روی خون مادر انجام میگیرد.