علوم آزمایشگاهی
وبلاگی در مورد علوم پزشکی و به ویژه علوم آزمایشگاهی و000
به دنبال وظایفی که برای خون و بافت خون برشمردیم بحثی مطرح میشود تحت عنوان انتقال خون که از اهمیت بسیار زیادی در عصر حاضر برخوردار میباشد. در واقع میتوان گفت همانقدر که نقص در سیستم گردش خون برای حیات انسان خطر آفرین است انتقال خون نادرست نیز میتواند بسیار پر خطر تر برای حیات انسان باشد. پروسه انتقال خون یک پروسه چندین مرحله ای میباشد که اجرای تک تک این مراحل به منظور جمع آوری و انتقال خون مناسب و سالم ضروری میباشد. در این مطلب سعی برا ارائه مطالبی در خصوص مراحل مختلف این پروسه میباشد. اولین مرحله در فرایند انتقال خون مراجعه اهداکننده و بررسی وضعیت جسمانی او از نظر اهدای خون میباشد که در صورت تائید در این مرحله به بخش نمونه گیری راهنمایی میشود. بعد از تهیه خون اولین مرحله Labiling کیسه های خون است. روی هر کیسه خون مشخصات اهداکننده، شماره کیسه، نوع ماده نگهدارنده ، تاریخ جمع آوری و تاریخ انقضا به صورت دقیق باید درج گردد. مدت زمان نگه داری خون کامل بسته به نوع ماده نگه دارنده متفاوت میباشد. کیسه خونی که در این مرحله تهیه میشود خون تام نام دارد که اغلب از این کیسه فراورده های مختلف تهیه میشود. این کیسه در اولین مرحله 1 دقیقه در 3200RPM سانتریفیوژ میشود که در پایان این مرحله در این کیسه 2 فراورده از یکدیگر جدا میشوند 1- پلاسما که در قسمت رویی وجود دارد و 2- گلبولهای قرمز که در قسمت پایین رسوب کرده اند . این پلاسما را که پلاسمای غنی از پلاکت RPP مینامند در یک کیسه دیگر جمع آوری میکنند بنابراین در پایان این مرحله2 کیسه داریم 1- پلاسمای غنی از پلاکت 2- گلبول قرمز فشرده Packed Red Cell. سپس کیسه پلاسما را در 3600RPM به مدت 5 دقیقه سانتریفیوژ کرده و بنابراین پلاکت از پلاسما جدا میشود. پس به طور کلی میتوان گفت که حداقل از 1 کیسه خون 3 کیسه شامل: 1- Packed Red Cell 2- پلاسمای عاری از پلاکت PPP 3- پلاکت فراهم میشود که هرکدام شرایط نگهداری و انتقال مخصوص به خود را دارند. Packed Red Cell: این فراورده حجمی تقریبا معادل نصف حجم خون تام یعنی 2/450 و هماتوکریتی معادل 80٪ دارد. این فراورده همانطور که قبلا ذکر گردید بسته به نوع ضد انعقاد از ۴۲-۲۱ روز قابل نگه داری میباشد. از جمله مواد نگهدارنده میتوان به موارد زیر اشاره نمود: ۱-آدنین-سیترات-دکستروزACD: این ماده اولین نگهدارنده مورد استفاده در کیسه های خون میباشد. در این ماده آدنین به عنوان یک سوبسترا برای تامین ATP مورد نیاز حیات گلبولهای قرمز، سیترات به عنوان ماده ضد انعقاد و دکستروز به عنوان ماده غذایی گلبولهای قرمز محسوب میشود که خون در حضور این ماده به مدت 21 روز در دمای یخچال قابل نگهداری است. 2- سیترات-فسفات-دکستروزCPD: در این ماده فسفات ماده بافرینگ بوده و تنظیم PH را به عهده دارد. در حضور این ترکیب مدت نگهداری به 28 روز افزایش میابد. 3-سیترات-فسفات-دکستروز-آدنین CPDA-1 : در این ماده هم آدنین و هم فسفات به همراه دکستروز و سیترات میباشد بنابراین ترکیبی کامل تر از 2 مورد قبل بوده و مدت نگهداری گلبول قرمز را به 35 روز افزایش میدهد. امروزه در ایران اغلب از همین ماده به عنوان نگهدارنده استفاده میشود. 4-AS-1 : این ماده جدیدا در برخی موارد استفاده میشود و مدت زمان را به 42 روز افزایش میدهد. در کلیه موارد بالا گلبول قرمز در دمای 6-1 درجه سانتیگراد طول عمرهای ذکر شده را دارند و بعد از خارج نمودن از یخچال حداکثر به مدت 24 ساعت باید مصرف شود. در انتقال خون نوزادان از آنجا که حجم کمی را در هربار میتوان انتقال داد یک کیسه خون را در شرایط استریل باز نموده و تا 24 ساعت همان خون را به نوزاد تحت شرایط استریل منتقل میکنند. حسن این روش در کاهش 4 برابری خطر انتقال بیماری ها و Ag های بیگانه و همچنین کاهش هزینه میباشد. موارد نیاز به تزریق Packed Red Cell: این فراورده باعث افزایش برون ده قلبی، افزایش میزان اکسیژن در گردش و افزایش میزان هموگلوبین و هماتوکریت میشود. هر واحد خون باعث افزایش 1gr در غلظت هموگلوبین و افزایش 3٪ در میزان هماتوکریت میشود. این فراورده در مواردی مانند افزایش تخریب گلبولهای قرمز مانند آنمی های همولیتیک، کاهش تولید در مغز استخوان مانند آنمی آپلاستیک و لوسمی ها، در نوزادان و در جراحی ها به بیمار تزریق میشود. از آنجا که 24 ساعت طول میکشد تا خون تزریق شده جذب گردد بنابراین تزریق بیشتر از 1 واحد خون در 24 ساعت باعث ایجاد حالت Over Load میشود. تزریق گلبولهای قرمز خون حتما نیاز به سازگاری سیستم ABO و Rh دارد و انجام تست کراس ماچ به منظور جلوگیری از انتقال آنتی بادی و آنتی ژن های ناخواسته لازم و ضروری میباشد. مطالب فوق در مورد یکی از فراورده های خون میباشد در پستهای بعدی به بررسی سایر فراورده های خون میپردازم. به طور کلی میتوان این گونه مطرح کرد که تست انتی کواگولان لوپوسی در بررسی علت ترومبوز با رد سایر علل، سقط جنین مکرر، افزایش تست PTT و مثبت شدن تست VDRL و RPR که برای بررسی بیماری سفلیس کاربرد دارند در خواست میشود. در مورد اخر این گونه مطرح میشود که وجود آنتی کاردیولوپین و انتی کواگولان لوپوسی هردو باعث ایجاد نتیجه مثبت کاذب در تستVDRL میشود. در صورت بالا بودن PTT میتوان به پلاسمای بیمار پلاسمای نرمال را اضافه نمود. اگر بعد از اضافه نمودن پلاسمای نرمال همچنان PTT بالا بود میتوان به حضور مهارکننده در پلاسمای بیمار پی برد که اگر این تست بعد از اضافه کردن فسفولیپید اصلاح شد محتمل ترین دلیل برای افزایش PTT در مرحله قبل وجود آنتی کواگولان لوپوسی میباشد. تست آنتی کواگولان لوپوسی برروی نمونه پلاسمای سیتراته انجام میشود. ۱- نوعی نقص نادر در سیکل اوره: در این نقص مادرزادی یکی از آنزیمهای مورد نیاز در مسیر ساخت اوره وجود ندارد و بنابراین تبدیل آمونیاک به اوره دچار اختلال شده که این امر باعث تجمع این ماده سمی در خون میشود زیرا در واقع میتوان گفت که اصلی ترین راه دفع آمونیاک از بدن مختل شده است. ۲- بیماری های کبدی: یکی دیگر از مواردیکه باعث افزایش میزان آمونیاک خون میشود ناتوانی کبد در دفع آمونیاک میباشد. معمولا در بیماران با بیماری مزمن کبدی و در پی اتفاق حالاتی مانند خونریزی دستگاه گوارش و یا به هم ریختن تعادل سدیم و سایر الکترولیتهای خون افزایش ناگهانی در میزان آمونیاک خون دیده میشود. ۳-کاهش جریان خون به سمت کبد. ۴-سندرم ری: این سندرم به دنبال عفونتهای ویروسی در بچه هایی که به ویژه آسپرین مصرف کرده اند اتفاق میافتد و اثرات خودرا روی خون، مغز و کبد بارز میکندو بنابراین به دلیل تحت تاثیر قرار گرفتن کبد مشکلات مختلفی مانند افزایش آ مونیاک ایجاد میکند. ۵- نارسایی کلیوی: در این حالت کلیه توانایی لازم را در دفع اوره نداشته و در نتیجه باعث افزایش میزان آمونیاک خون میشود. تست اندازه گیری میزان آمونیاک در گروهای مختلف در پی بروز علائمی خاص و همچنین با هدفی خاص اندازه گیری میشود. این تست در نوزادانی که به فاصله چند روز بعد از تولد دچار حالاتی مانند بیقراری، استفراغ، تشنج و خستگی مفرط باشند در خواست میشود. در اطفال این تست در صورت بروز علائم فوق به دنبال عفونتهای ویروسی مانند آنفولانزا و سرما خوردگی و به ویژه به دنبال مصرف آسپرین برای بررسی سندرم ری و در بزرگسالان در پی بروز علائمی مانند تغییرات ذهنی، خواب آلودگی مفرط، فراموشی و زوال عقلی و کما در خواست میشود. همچنین این تست در بیماران کبدی به همراه سایر تستهای بررسی عملکرد کبد برای بررسی وضعیت بیمار و در بیماران کلیوی به همراه تستهای عملکردی کلیه و اندازه گیری الکترولیتها برای بررسی وضعیت بیمار و روند درمان درخواست میشود. در واقع افزایش میزان آمونیاک خون میتواند مطرح کننده یک مشکل در بدن و نقص در دفع آمونیاک باشد و لی به تنهایی علت را مشخص نمیکند. در نوزادان معمولا افزایش خفیف آمونیاک طبیعی است ولی افزایش پاتولوژیک آن اغلب به دنبال نقص آنزیمی مسیر سنتز اوره و یا آنمی های همولیتیک اتفاق میافتد افزایش آمونیاک به دنبال کاهش قند خون در بچه ها معمولا احتمال بروز سندرم ری را مطرح میسازد. همچنین پایین بودن سطح آمونیاک خون احتمال بروز انسفالوپاتی کبدی را 100٪ رد نمیکند زیرا ممکن است آمونیاک در مغز تجمع یافته و بنابراین میزان مغزی آن بالاتر میزان آن در خون میباشد. افزایش میزان آمونیاک همچنین در موارد زیر دیده میشود: 1- خونریزی دستگاه گوارش و آنمی همولیتیک 2- تمرینات عضلانی سنگین: عضلات هنگام فعالیت آمونیاک تولید کرده و هنگام استراحت آن را جذب میکنند. 3- خونگیری با استفاده از تورنیکت اگر تورنیکت به مدت طولانی بسته شود. 4- سیگار کشیدن. 5- استفاه از داروهایی مانند الکل باربیتورات، داروهای مدر. کاهش آمونیاک نیز به دنبال مصرف آنتی بیوتیکهایی مانند نئومایسین و افزایش فشار خون دیده میشود. نمونه مورد استفاده اغلب نمونه خون سیاهرگی بوده که برروی ضدانعقاد EDTA گرفته شده و سریعا روی یخ و به دور از هرگونه همولیز باید به آزمایشگاه منتقل شود. بهتر است این تست ظرف مدت 20 دقیقه انجام شود. در غیر اینصورت پلاسما را در20- درجه سانتیگرادبه مدت چند ساعت میتوان نگهداری نمود. مراحل کار: این تست جدید برروی مواد مترشحه مخاط دهان(OMT=Oral mucosal transudate) انجام میشود. این ماده از پایه لثه ها ترشح شده و سپس در حفره دهان تبدیل به بزاق میشود. طی بررسی ها دیده شده که میزان آنتی بادی موجود در OMT با پلاسما کاملا مطابقت دارد و در نتیجه این تست میتواند به عنوان یک جایگزین به جای تست خون در نظر گرفته شود. اساس این تست بر پایه ایمینوکروماتوگرافی میباشد. در انجام این تست ابتدا نمونه بزاق برروی یک نوار گرفته شده و این نوار در داخل لوله ای که حاوی محلول اختصاصی تست میباشد قرار داده میشود. بعد از 40-20 دقیقه این نوار از نظر ایجاد خط بنفش رنگ در محل نمونه بررسی میشود. وجود این رنگ به منزله مثبت بودن تست است. تست فوق در 1222 مادر باردار در آزمایشگاهی در هند انجام شد و در مادران با نتیجه مثبت این نتایج با نتایج حاصل از سرم مورد مقایسه قرار گرفت و دیده شد که نتایج در هردو تست دقیقا با یکدیگر مطابقت دارد. این تست به عنوان یک تست سودمند غربالگری در مادران باردار به منظور تشخیص سریع HIV و جلوگیری از انتقال آن به جنین میباشد.


ادامه مطلب



